Trong đời sống hằng ngày, hợp đồng dân sự là căn cứ pháp lý quan trọng để xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ giữa các bên. Qua bài viết dưới đây hãy cùng FAST tìm hiểu khái niệm, đặc điểm, hình thức và các loại hợp đồng dân sự theo quy định mới nhất.
Hợp đồng dân sự là gì?
Theo Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng dân sự là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.
Các hình thức của hợp đồng dân sự (Điều 119 BLDS 2015):
- Bằng lời nói.
- Bằng văn bản (có thể phải công chứng/chứng thực trong một số trường hợp).
- Bằng hành vi cụ thể thể hiện sự thỏa thuận.
Ai có thể lập hợp đồng dân sự?
Mọi cá nhân, tổ chức có năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự theo quy định pháp luật đều có thể tham gia giao kết hợp đồng:
- Cá nhân từ đủ 18 tuổi, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
- Pháp nhân (công ty, tổ chức).
- Trường hợp người chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự, việc ký kết phải thông qua người đại diện hợp pháp.
Các đặc điểm của hợp đồng dân sự
Nội dung cơ bản
Điều 398 Bộ luật Dân sự 2015 quy định, hợp đồng có thể bao gồm:
- Đối tượng của hợp đồng.
- Số lượng, chất lượng.
- Giá và phương thức thanh toán.
- Thời hạn, địa điểm, phương thức thực hiện.
- Quyền và nghĩa vụ các bên.
- Trách nhiệm khi vi phạm hợp đồng.
- Cách thức giải quyết tranh chấp.
Địa điểm giao kết
- Do các bên tự thỏa thuận.
- Nếu không thỏa thuận, địa điểm mặc định là nơi cư trú/trụ sở của bên đề nghị giao kết (Điều 399 BLDS 2015).
Thời điểm giao kết
Theo Điều 400 BLDS 2015:
- Khi bên nhận đề nghị chấp nhận giao kết.
- Hợp đồng bằng lời nói: khi các bên thống nhất nội dung.
- Hợp đồng bằng văn bản: khi các bên ký kết.
- Trường hợp im lặng được coi là đồng ý nếu có thỏa thuận.
Hiệu lực
Điều 401 BLDS 2015 quy định:
- Hợp đồng có hiệu lực từ thời điểm giao kết, trừ khi có thỏa thuận khác.
- Các bên phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết.
- Sửa đổi, bổ sung chỉ hợp lệ khi được tất cả các bên đồng ý.
Quy định về phụ lục
Điều 403 BLDS 2015:
- Phụ lục là một phần của hợp đồng, giải thích chi tiết điều khoản.
- Hiệu lực của phụ lục tương đương hợp đồng.
- Nếu phụ lục mâu thuẫn với hợp đồng, điều khoản trong hợp đồng được ưu tiên áp dụng, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.
6 loại hợp đồng dân sự chính
Hợp đồng song vụ
Đây là loại hợp đồng phổ biến nhất, trong đó tất cả các bên tham gia đều có quyền và nghĩa vụ đối ứng với nhau. Mỗi bên vừa là chủ thể có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ, vừa phải đảm bảo thực hiện nghĩa vụ đối với bên còn lại.
Ví dụ: hợp đồng mua bán hàng hóa – bên bán có nghĩa vụ giao hàng đúng chất lượng, bên mua có nghĩa vụ thanh toán đầy đủ, đúng hạn.
Hợp đồng đơn vụ
Trong loại hợp đồng này, chỉ một bên có nghĩa vụ thực hiện đối với bên kia, còn bên còn lại chỉ giữ quyền thụ hưởng mà không phải thực hiện nghĩa vụ tương ứng.
Chẳng hạn, hợp đồng tặng cho tài sản mà không kèm điều kiện: bên tặng có nghĩa vụ giao tài sản, trong khi bên nhận chỉ có quyền sở hữu và sử dụng.
Hợp đồng chính
Là loại hợp đồng có hiệu lực độc lập, không phụ thuộc vào hợp đồng khác. Việc thực hiện hay chấm dứt hợp đồng chính không bị chi phối bởi bất kỳ hợp đồng nào.
Ví dụ: hợp đồng mua bán nhà đất là hợp đồng chính, có hiệu lực riêng biệt dù có hay không kèm theo hợp đồng phụ.
Hợp đồng phụ
Được xác lập nhằm bổ sung, hỗ trợ hoặc làm rõ cho hợp đồng chính. Hợp đồng phụ thường quy định chi tiết hơn một số điều khoản trong hợp đồng chính hoặc phát sinh thêm nghĩa vụ liên quan. Hiệu lực của hợp đồng phụ phụ thuộc vào hợp đồng chính: nếu hợp đồng chính vô hiệu thì hợp đồng phụ cũng không còn giá trị.
Hợp đồng vì lợi ích của người thứ ba
Đây là loại hợp đồng đặc biệt, trong đó các bên tham gia thỏa thuận thực hiện nghĩa vụ để mang lại quyền lợi cho một người không trực tiếp ký kết hợp đồng. Người thứ ba có quyền hưởng lợi ích nhưng không bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ nào, trừ khi có thỏa thuận khác.
Ví dụ: hợp đồng bảo hiểm nhân thọ mà người thụ hưởng là thành viên gia đình.
Hợp đồng có điều kiện
Là hợp đồng mà việc phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt nghĩa vụ phụ thuộc vào một sự kiện hoặc điều kiện nhất định trong tương lai. Chỉ khi điều kiện được thỏa mãn thì hợp đồng mới có hiệu lực thi hành.
Ví dụ: hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện “bên nhận phải hoàn thành việc học đại học” – nếu điều kiện này không xảy ra thì hợp đồng sẽ không được thực hiện.
Hợp đồng dân sự là công cụ pháp lý quan trọng giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Khi giao kết, cần lưu ý đầy đủ các nội dung cơ bản, thời điểm, địa điểm và phụ lục hợp đồng để tránh tranh chấp.